![\"\"](\"http:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/wp-content\/uploads\/Ambisonics_Virtual_Reality_1_720x405.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde VR (virtual reality \/ sanal ger\u00e7eklik) uygulamalar\u0131 ve donan\u0131mlar\u0131 ile Facebook ve YouTube \u00fczerinde payla\u015f\u0131lan 360\u02da videolar \u00e7ok pop\u00fcler hale geldi. Durum b\u00f6yle olunca \u00fc\u00e7 boyutlu (360\u02da) ses de \u00f6nemli hale geldi. E\u011fer ses \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsan\u0131z, \u015fu ana kadar bu d\u00fcnyaya girmemi\u015f olsan\u0131z bile yak\u0131n zamanda girmeniz olas\u0131l\u0131k dahilinde. Bu sebepten dolay\u0131, bu uygulamalar i\u00e7in kullan\u0131lan Ambisonics B-format\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmakta fayda var.<\/p>\n
<\/p>\n
Ambisonics, 1970\u2019lerde \u0130ngiltere\u2019de National Research Development Corporation taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f olan, k\u00fcre bi\u00e7iminde bir ses da\u011f\u0131l\u0131m alan\u0131na sahip kay\u0131t ve \u00e7alma (playback) tekni\u011fidir. Tekni\u011fin kendisi eski olsa da ticari uygulamalarda kullan\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a yak\u0131n tarihli oldu\u011fundan dolay\u0131 ad\u0131 yeni yeni duyulmaktad\u0131r. Ambisonics, dinleyiciyi k\u00fcre bi\u00e7imindeki bir alan\u0131n orta noktas\u0131na konumland\u0131r\u0131r. Bu orta nokta, kay\u0131t s\u0131ras\u0131nda mikrofonun yerle\u015ftirildi\u011fi noktad\u0131r. Referans konumu olarak kabul edilen bu nokta, k\u00fcrenin y\u00fczeyindeki t\u00fcm noktalara e\u015fit mesafededir. Yarat\u0131lan bu k\u00fcresel alan sayesinde dinleyici, 360\u02da video ya da bir sanal ger\u00e7eklik uygulamas\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulan \u00fc\u00e7 boyutlu d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ine girer, onun bir par\u00e7as\u0131 olur.<\/p>\n
<\/p>\n
Sanal ger\u00e7eklik ve 360\u02da video uygulamalar\u0131 i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ambisonics format\u0131 Format-B\u2019dir. Ambisonics Format-B, yukar\u0131da tarif etti\u011fim k\u00fcre \u015feklindeki dinleme alan\u0131n\u0131 sadece d\u00f6rt kanal ses kullanarak olu\u015fturur. Ambisonics, M-S (mid-side) stereo tekni\u011finin \u00fc\u00e7 boyutlu \u015fekli olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Detaylar\u0131n yaz\u0131 i\u00e7inde a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n
<\/p>\n
Stereo sistemlerde sol (left) ve sa\u011f (right) olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f \u015fekilde iki kanal ses ve iki adet hoparl\u00f6r bulunur. Sol ve sa\u011f hoparl\u00f6rler aras\u0131nda stereo panorama olarak adland\u0131r\u0131lan, d\u00fcz \u00e7izgiyi and\u0131ran yatay bir alan vard\u0131r. Bu alan i\u00e7inde sesleri istedi\u011finiz yere yerle\u015ftirebilirsiniz. Bir sesi tam olarak sol tarafa yat\u0131rabilirsiniz, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 biraz sa\u011f hoparl\u00f6re yak\u0131n bir noktaya konumland\u0131rabilirsiniz\u2026 Stereo sistemler, bu yerle\u015ftirme i\u015fini sol ve sa\u011f kanallar aras\u0131ndaki seviyeleri ayarlayarak yaparlar. E\u011fer sesi tam olarak sol tarafa yat\u0131r\u0131rsan\u0131z, sinyal sadece sol kanaldan gelir. Sesi sol kanala yak\u0131n bir yere konumland\u0131r\u0131rsan\u0131z, sinyal hem sol hem de sa\u011f kanaldan gelir ancak sol kanaldan gelen sinyalin seviyesi sa\u011f kanaldakine g\u00f6re daha y\u00fcksek olur. Sesi tam orta noktaya konumland\u0131r\u0131rsan\u0131z sinyal hem sol hem de sa\u011f kanaldan e\u015fit y\u00fckseklikte gelir. Sesi ortaya konumland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda insan kula\u011f\u0131 bu sesi sanki ortada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir hoparl\u00f6r varm\u0131\u015f ve ses buradan geliyormu\u015f gibi alg\u0131lar. Buna phantom center (hayalet orta kanal) ad\u0131 verilir.<\/p>\n
Surround sistemlerde, stereo sistemlerdeki yatay alan yerini dairesel bir alana b\u0131rak\u0131r. Dinleyici bir \u00e7emberin orta noktas\u0131nda oturuyor gibidir. Yayg\u0131n olarak kulan\u0131lan 5.1 surround sistemlerde alt\u0131 kanal ses ve be\u015f farkl\u0131 noktada hoparl\u00f6r bulunur: sol (left), orta (center), sa\u011f (right), arka sol (left surround) ve arka sa\u011f (right surround). Bu be\u015f hoparl\u00f6re ek olarak (genelde orta hoparl\u00f6r\u00fcn alt\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015f bulunan) bir de LFE (Low Frequency Effects) ad\u0131 verilen bir subwoofer vard\u0131r. Surround sistemlerde sesleri, dairesel bir alan i\u00e7inde istedi\u011finiz noktalara konumland\u0131rabilirsiniz. Stereo ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda surround ses, seslerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve dinleyiciyi sarmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00e7ok daha etkileyicidir.<\/p>\n
Ambisonics, standart surround ses formatlar\u0131n\u0131 bir ad\u0131m daha ileri g\u00f6t\u00fcrerek sese y\u00fckseklik boyutunu da katar. Stereo sistemlerde yatay d\u00fcz bir \u00e7izgi, standart surround sistemlerde ise yatay bir \u00e7ember \u015feklinde olan alan, ambisonics formatta k\u00fcre bi\u00e7iminde bir hacme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu a\u00e7\u0131dan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ambisonics ile Dolby Atmos, Auro-3D ve DTS:X formatlar\u0131n\u0131n birbirlerine daha yak\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Di\u011fer yandan, Dolby Atmos, Auro-3D ve DTS:X bu alan\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da kanal kullan\u0131rken, Ambisonics B-Format\u2019ta kanal say\u0131s\u0131 sadece d\u00f6rtt\u00fcr.<\/p>\n
Ambisonics\u2019in alansal a\u00e7\u0131dan di\u011fer bir fark\u0131 da k\u00fcrenin i\u00e7indeki t\u00fcm seslere e\u015fit davranmas\u0131d\u0131r. Standart surround sistemlerde a\u011f\u0131rl\u0131k sol, orta ve sa\u011f kanallardad\u0131r; \u00f6nemli sesler bu kanallara yerle\u015ftirilir. Arkadaki iki kanal daha \u00e7ok efekt ve ambiyans kanallar\u0131 olarak de\u011ferlendirilir. Ambisonics sistemlerde ise t\u00fcm seslere \u00f6nem a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fit davran\u0131l\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi stereo ve standart surround ses sistemlerinde her kanal i\u00e7in bir hoparl\u00f6r kullan\u0131l\u0131r: stereo sistemlerde iki kanal i\u00e7in iki hoparl\u00f6r; 5.1 surround sistemlerde alt\u0131 kanal i\u00e7in alt\u0131 hoparl\u00f6r; 7.1 surround sistemlerde ise sekiz kanal i\u00e7in sekiz hoparl\u00f6r vard\u0131r. Her kanal, ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu hoparl\u00f6re sinyal g\u00f6nderir. Ambisonics B-Format sistemlerde ise d\u00f6rt kanal herhangi bir ses sistemi i\u00e7in decode edilebilir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, d\u00f6rt kanal sinyal i\u00e7in mutlaka d\u00f6rt adet hoparl\u00f6r olmas\u0131 gerekmez. Burada anahtar kelime decode etmektir. Ambisonics B-Format sinyalinin kullan\u0131lacak ses sistemine uygun olarak decode edilmesi gerekir. Tam k\u00fcresel bir dinleme alan\u0131 i\u00e7in alt\u0131 hoparl\u00f6re ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Ambisonics sistemler kolayca k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclebilir veya geni\u015fletilebilir. \u00d6rnek olarak, alt\u0131 hoparl\u00f6r kullanarak olu\u015fturdu\u011funuz tam k\u00fcresel bir dinleme alan\u0131n\u0131, sistemi k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcp i\u00e7inden iki hoparl\u00f6r \u00e7\u0131kartarak sadece yatay bir alan haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilirsiniz.<\/p>\n
K\u00fcresel dinleme alan\u0131ndan dolay\u0131 Ambisonics sistemlerde sesler \u00e7ok yumu\u015fak bir \u015fekilde hareket eder. Dinleyici, seslerin bir hoparl\u00f6rden di\u011ferine atlad\u0131\u011f\u0131 hissine kap\u0131lmaz. Bunun sebebi Ambisonics sistemlerde kanallar\u0131n belli hoparl\u00f6rlere atanmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/wp-content\/uploads\/andrew-robles-283475_720p.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
Ambisonics B-Format\u2019\u0131n 360\u02da video ve sanal ger\u00e7eklik uygulamalar\u0131 i\u00e7in bir standart haline gelmi\u015f olmas\u0131n\u0131n nedenlerini \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n
1- Standart surround sistemlerde, yukar\u0131da da belirti\u011fim gibi, a\u011f\u0131rl\u0131k sol, orta ve sa\u011f kanallara, yani \u00f6n kanallara verilir; arka kanallar (surround hoparl\u00f6rler) genelde efektler ve ambiyans i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Ambisonics format\u0131nda ise t\u00fcm seslere e\u015fit \u00f6nem verilir. \u00d6rnek olarak, standart surround sistemler i\u00e7in yap\u0131lan mikslerde diyaloglar hemen hemen her zaman orta kanaldan gelir. Di\u011fer yandan bir sanal ger\u00e7eklik uygulamas\u0131n\u0131n (mesela bir oyunun) i\u00e7indeki \u00fc\u00e7 boyutlu ortamda, kullan\u0131c\u0131n\u0131n arkas\u0131nda bulunan bir ki\u015fi konu\u015fuyorsa, kullan\u0131c\u0131 bu konu\u015fmay\u0131 arkadan geliyormu\u015f gibi duyar. E\u011fer konu\u015fan ki\u015fi ile y\u00fczle\u015fmek isterse, d\u00f6nmesi gerekir. D\u00f6nerse bu durumda sesler kullan\u0131c\u0131ya y\u00fcz\u00fc do\u011frultusunda gelmeye ba\u015flar. Bu, elbette, sesin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortam ile de do\u011frudan ilgilidir. Film, statik bir deneyim sunar, izleyicinin hareketlerine g\u00f6re de\u011fi\u015fmez, de\u011fi\u015fmesi beklenemez. Di\u011fer yandan oyun gibi sanal ger\u00e7eklik uygulamalar\u0131 kullan\u0131c\u0131n\u0131n tercihleri ve hareketleri do\u011frultusunda s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen dinamik deneyim sunarlar. Buna ba\u011fl\u0131 olarak hemen ikinci maddeye ge\u00e7ebiliriz.<\/p>\n
2- Standart surround sistemler statik uygulamalar i\u00e7in ses da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan genelde ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. Ancak, ses alan\u0131 kayd\u0131\u011f\u0131nda ya da yer de\u011fi\u015ftirdi\u011finde (birinci maddedeki \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi oyuncu arkadan gelen konu\u015fman\u0131n sahibi ile y\u00fczle\u015fmek i\u00e7in d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde) standart surround sistemler bu hareketleri yumu\u015fak ve ak\u0131\u015fkan bir \u015fekilde takip etmekte yetersiz kal\u0131r. Ambisonics sistemlerde seslerin yarat\u0131lan dinleme alan\u0131 i\u00e7indeki hareketleri \u00e7ok daha yumu\u015fak ve ak\u0131\u015fkan olabilmektedir, bunun da sebebi ses kanallar\u0131n\u0131n belli hoparl\u00f6rlere atanmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n
3- Ambisonics sistemlerde yatay alana ek olarak bir de dikey alan vard\u0131r. Y\u00fckseklik, 360\u02da videolar ve sanal ger\u00e7eklik uygulamalar\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir boyuttur.<\/p>\n
4- Patent koruma s\u00fcresi doldu\u011fundan dolay\u0131 Ambisonics\u2019in \u00e7ekirdek teknolojisi herkese a\u00e7\u0131kt\u0131r. Firmalar herhangi bir lisans \u00fccreti \u00f6demeden bu teknolojiyi kullanabilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Yaz\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n Teknik terimler i\u00e7in m\u00fczik teknolojisi, m\u00fczik prod\u00fcksiyonu ve ses kay\u0131t terimleri s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne<\/a> g\u00f6z atabilirsiniz.<\/p>\n Benzer payla\u015f\u0131mlar i\u00e7in beni Facebook<\/a> ve Twitter<\/a>‘da takip edebilir, haberler i\u00e7in mesaj listeme \u00fcye olabilirsiniz<\/a>. Te\u015fekk\u00fcrler.<\/p>\n Ba\u015fl\u0131k foto\u011fraf\u0131: Samuel Zeller (Unsplash<\/a>) | Manip\u00fclasyon: Ufuk \u00d6nen<\/p>\n