{"id":4496,"date":"2019-01-14T01:00:12","date_gmt":"2019-01-13T22:00:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/?p=4496"},"modified":"2022-12-18T23:10:47","modified_gmt":"2022-12-18T20:10:47","slug":"lkfs-lufs-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/lkfs-lufs-nedir.html","title":{"rendered":"LKFS \/ LUFS Nedir ve Neden \u00d6nemlidir?"},"content":{"rendered":"

Sinyal seviyesini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in iki ana y\u00f6ntem bulunuyor: peak ve RMS. Peak, sinyal seviyesinin en \u00fcst (maksimum) noktas\u0131 veya noktalar\u0131, RMS ise sinyal seviyesinin belli bir s\u00fcre i\u00e7inde elde edilen ortalama de\u011feridir. Hem peak hem de RMS \u00f6l\u00e7\u00fcmleri sinyalin genli\u011fini (\u0130ngilizcede ‘amplitude’ olarak adland\u0131r\u0131lan de\u011ferini) tespit etmek i\u00e7in kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerdir.<\/p>\n

Bug\u00fcne kadar, dijital ortamda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken genellikle hep ‘peak’ de\u011ferler dikkate al\u0131nd\u0131. Hatta daha da spesifik olmak gerekirse, dijital ortamda sinyal seviyesi i\u00e7in ‘sample peak’ \u00f6l\u00e7\u00fcmleri kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Sample peak \u00f6l\u00e7\u00fcm metodunu kullanmaktaki ama\u00e7, sinyaldeki en y\u00fcksek noktalar\u0131 belli bir seviyede tutarak sinyalin bozulmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemekti.<\/p>\n

Bildi\u011finiz gibi dijital ortamda dBFS (desibel Full Scale) kullan\u0131l\u0131yor ve bu skalada sinyalin \u00e7\u0131kabilece\u011fi en y\u00fcksek nokta 0 dBFS. Bu noktadan sonra bozulma (distortion) ba\u015fl\u0131yor. Bu sebepten dolay\u0131 sample peak y\u00f6ntemi ile yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcm ve seviye ayarlamalar\u0131nda par\u00e7an\u0131n (ya da program\u0131n) final seviyesi y\u0131llardan beri -0.2 dBFS civar\u0131nda tutuldu.<\/p>\n

Inter-sample peak (true peak) devreye girince i\u015fin rengi de\u011fi\u015fti… Sample peak ve true peak (inter-sample peak) aras\u0131ndaki fark\u0131 “True Peak Nedir ve Neden \u00d6nemlidir?<\/a>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131m, okumad\u0131ysan\u0131z tavsiye ederim.<\/p>\n

Loudness<\/h3>\n

Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi peak ve RMS \u00f6l\u00e7\u00fcm metotlar\u0131 sinyalini genli\u011fini (amplitude) tespit etmek i\u00e7in kullan\u0131yor. Di\u011fer yandan bir de, T\u00fcrk\u00e7ede ‘sesin g\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ olarak ge\u00e7en, ‘loudness’ kavram\u0131 var. Loudness, sesin y\u00fcksekli\u011fini bizim nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ile ilgili bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli. Kabaca, amplitude (genlik) sinyal, loudness (g\u00fcrl\u00fck) ise insanlar\u0131n alg\u0131s\u0131 ile ilgili diyebiliriz.<\/p>\n

\u0130ki farkl\u0131 par\u00e7ay\u0131 ele alal\u0131m. \u0130kisinin de peak noktalar\u0131 -0.2 dBFS’e ayarlanm\u0131\u015f olsun. Birinci par\u00e7an\u0131n dinamik alan\u0131n\u0131 kompres\u00f6r ve limiter ile s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ral\u0131m. \u0130kincisine ise dokunmayal\u0131m ya da birinciye g\u00f6re \u00e7ok daha az s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma (kompresyon) uygulayal\u0131m. Bu iki par\u00e7ay\u0131 insanlara dinletti\u011finizde herkes ilk par\u00e7an\u0131n seviyesinin daha y\u00fcksek olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir. Di\u011fer bir deyi\u015fle birinci par\u00e7a herkese daha ‘loud’ gelecektir.<\/p>\n

Bu sebepten dolay\u0131 m\u00fczik ve kay\u0131t end\u00fcstrisi y\u0131llardan beri ‘loudness war’ (g\u00fcrl\u00fck\/vol\u00fcm sava\u015flar\u0131) ile u\u011fra\u015f\u0131yor: “Benim par\u00e7am CD’de ve radyoda di\u011fer par\u00e7alara g\u00f6re daha y\u00fcksek duyulsun!”<\/p>\n

Ayn\u0131 can s\u0131k\u0131c\u0131 durum senelerce radyo ve televizyon yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da etkiledi. Televizyonda bir film ya da bir program seyrederken araya reklam girdi\u011finde yerimizden z\u0131play\u0131p, uzaktan kumandan\u0131n vol\u00fcm d\u00fc\u011fmesine \u00e7\u0131lg\u0131n gibi basarak sesi k\u0131smaya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ne kadar sinir bozucu bir \u015fey oldu\u011funu s\u00f6ylemeye gerek yok san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

LKFS ve LUFS<\/h3>\n

Radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131ndaki bu durum \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmas\u0131nda ve yeni standartlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. Bu \u00e7abalar sonucunda sesin alg\u0131lanan y\u00fcksekli\u011fi (g\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc) \u00fczerinde \u00f6l\u00e7\u00fcm yapan LKFS (Loudness K-Weighted Full Scale) skalas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

LKFS, ITU (International Telecommunication Union) taraf\u0131ndan ITU-R BS.1770 say\u0131l\u0131 standart haline getirildi. LKFS, ATSC (Advanced Television Systems Committee) A\/85 standard\u0131nda da kullan\u0131ld\u0131. Di\u011fer yandan EBU (European Broadcasting Union), LKFS’nin ismini kendi adland\u0131rma y\u00f6ntemlerine uymad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ise LUFS (Loudness Units Full Scale) olarak de\u011fi\u015ftirdi ve R-128: Loudness Normalisation and Permitted Maximum Level of Audio Signals ba\u015fl\u0131kl\u0131 dok\u00fcman\u0131na dahil etti.<\/p>\n

K\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde Avrupa, ABD ve di\u011fer bir tak\u0131m \u00fclkelerdeki radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131 LKFS\/LUFS skalas\u0131na g\u00f6re seviye ayar\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131lar, hatta bu skalan\u0131n kullan\u0131m\u0131 baz\u0131 \u00fclkelerde kanun haline geldi.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, bu skalaya g\u00f6re yay\u0131n yapan \u00fclkelerde televizyon seyrederken araya reklam girdi\u011finde panik i\u00e7inde uzaktan kumandaya sar\u0131l\u0131p sesi k\u0131sma devri kapand\u0131.<\/p>\n

LKFS ve LUFS ile \u0130lgili Bilmemiz Gerekenler<\/h3>\n

LKFS, LUFS ve genel olarak sesin alg\u0131lanan y\u00fcksekli\u011finin (g\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn) \u00f6l\u00e7\u00fcmleri ile ilgili olarak bilmemiz gereken terimleri ve kavramlar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n