{"id":5112,"date":"2019-10-14T01:00:58","date_gmt":"2019-10-13T22:00:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/?p=5112"},"modified":"2021-05-14T22:21:37","modified_gmt":"2021-05-14T19:21:37","slug":"faz-kaymasi-cakismasi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ufukonen.com\/tr\/faz-kaymasi-cakismasi-nedir.html","title":{"rendered":"Faz Kaymas\u0131 \/ \u00c7ak\u0131\u015fmas\u0131 Nedir ve Nas\u0131l Duyulur?"},"content":{"rendered":"

Faz, faz kaymas\u0131 ve faz kaymalar\u0131n\u0131n hesaplanmas\u0131 ile ilgili olarak Ses Kay\u0131t ve M\u00fczik Teknolojileri<\/a> adl\u0131 kitab\u0131mda detayl\u0131 bilgiler vermi\u015ftim. Bu yaz\u0131mda ilk \u00f6nce faz ile ilgili \u00e7ok k\u0131sa bir \u00f6zet ge\u00e7eyim, sonra da faz kaymas\u0131n\u0131n ya da faz \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n nas\u0131l duyuldu\u011funu bir \u00f6rnekle size aktarmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m.<\/p>\n

Faz (\u0130ngilizce terimi ile ‘phase’), sinyal veya ses dalgalar\u0131n\u0131n \u00e7evrimlerinin referans al\u0131nan zamana g\u00f6re ili\u015fkisidir. Faz derece (\u00b0) cinsinden ifade edilir. Bir \u00e7evrim 360 derecedir.<\/p>\n

\u00d6rnek olarak iki sin\u00fcs dalgas\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Bu iki sin\u00fcs dalgas\u0131n\u0131n \u0130ngilizcede ‘peak amplitude’ ad\u0131 verilen genlik tepe noktalar\u0131 zaman i\u00e7inde ayn\u0131 yerde ise bu iki dalga ayn\u0131 fazdad\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bu iki dalga aras\u0131nda faz fark\u0131 ya da faz kaymas\u0131 yoktur. \u0130ki sin\u00fcs dalgas\u0131n\u0131n genlik tepe noktalar\u0131 zaman i\u00e7inde farkl\u0131 yerlerde ise bu iki dalgan\u0131n aras\u0131nda faz kaymas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

\u00d6rnek olarak, iki sin\u00fcs dalgas\u0131 aras\u0131nda 90\u00b0 faz fark\u0131 oldu\u011funda birinci sin\u00fcs dalgas\u0131 s\u0131f\u0131r noktas\u0131ndayken (0\u00b0 veya 180\u00b0), ikinci sin\u00fcs dalgas\u0131 art\u0131 veya eksi ‘peak’ noktas\u0131ndad\u0131r (90\u00b0 veya 270\u00b0).<\/p>\n

\"\"

Aralar\u0131nda 90\u00b0 faz fark\u0131 bulunan iki sin\u00fcs dalgas\u0131<\/p><\/div>\n

Yukar\u0131daki \u015fekildeki faz kaymas\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve basit bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu \u00f6rne\u011fi i\u015fin temelini basit\u00e7e anlatmak ad\u0131na verdim. Ger\u00e7ek hayatta sin\u00fcs dalgalar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yoruz. Enstr\u00fcmanlar\u0131n \u00fcretti\u011fi seslerde ve insan seslerinde ayn\u0131 anda bir\u00e7ok frekans bulunuyor.<\/p>\n

Faz Kaymas\u0131n\u0131n \/ \u00c7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n Sebepleri<\/h3>\n

Faz farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ses kayna\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kan ses dalgalar\u0131n\u0131n iki farkl\u0131 al\u0131c\u0131ya farkl\u0131 zamanlarda ula\u015fmas\u0131ndan ileri gelir. \u0130\u015fin i\u00e7ine mekan i\u00e7inde sert y\u00fczeylerden yans\u0131yan ses dalgalar\u0131 da girince bu durum iyice karma\u015f\u0131k bir hal al\u0131r.<\/p>\n

Faz farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za en \u00e7ok birden fazla mikrofon ile kay\u0131t yaparken \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\u00d6rnek olarak iki mikrofon ile kay\u0131t yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Birinci mikrofonun ses kayna\u011f\u0131ndan 1 metre, ikinci mikrofonun ise ses kayna\u011f\u0131ndan 2 metre uzakl\u0131kta oldu\u011funu varsayal\u0131m. Kaynaktan \u00e7\u0131kan ses dalgalar\u0131 ilk \u00f6nce birinci mikrofona, yakla\u015f\u0131k 3 milisaniye sonra da ikinci mikrofona ula\u015facak, bu da faz kaymas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n

Stereo x Mono<\/h3>\n

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Bu iki mikrofon mikste tam sol ve tam sa\u011fa yat\u0131r\u0131l\u0131rsa faz problemi ortaya \u00e7\u0131kmaz. Faz kaymas\u0131 i\u00e7in bu iki mikrofonun \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00fcst \u00fcste gelmesi gerekir. Bunun i\u00e7in de ya bu iki mikrofonun orta noktaya pan’lanmas\u0131 ya da kayd\u0131n monoya \u00e7evrilmesi veya mono dinlenmesi gerekir.<\/p>\n

Faz Kaymas\u0131 \/ \u00c7ak\u0131\u015fmas\u0131 Nas\u0131l Duyulur?<\/h3>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde iki sinyal var. Alttaki ve \u00fcstteki sinyaller asl\u0131nda ayn\u0131 sinyal. Sar\u0131 \u00e7izgiye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda her iki sinyalin de ayn\u0131 zamanda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu iki sinyal aras\u0131nda faz fark\u0131 ya da faz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yok.<\/p>\n

\"\"

Ekran G\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 1<\/p><\/div>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki ikinci ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde yine ayn\u0131 sinyaller var ancak sar\u0131 \u00e7izgiye dikkat bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda alttaki sinyalin biraz daha ge\u00e7 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu iki sinyal aras\u0131nda faz fark\u0131 veya faz kaymas\u0131 var.<\/p>\n

\"\"

Ekran G\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 2<\/p><\/div>\n

Bu kayma mono dinleme yaparken (ya da bu iki sinyali orta noktaya pan’lad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda) \u00e7ak\u0131\u015fmalara neden oluyor. Baz\u0131 frekanslar birbirlerini yok ediyor, baz\u0131lar\u0131 ise g\u00fc\u00e7lendiriyor.<\/p>\n

Faz \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kelimelerle tarif etmesi biraz zor. Ses “inceliyor”, “dalgalan\u0131yor”, “bulan\u0131k oluyor”, g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015fiyor” gibi \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde ifade ediliyor.<\/p>\n

\u00d6nemli olan faz kaymas\u0131 ve \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funda bunu duyup, tan\u0131yabilmek.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da Bilkent \u00dcniversitesi’nde verdi\u011fim COMD-527 Creative Sound Design and Synthesis dersinin ilk haftas\u0131nda temel bilgilerin \u00fczerinden ge\u00e7erken kullanmak i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m bir ses dosyas\u0131 var.\u00a0Bilkent’te dersler \u0130ngilizce oldu\u011fu i\u00e7in ses dosyas\u0131n\u0131n dili de \u0130ngilizce. Bu ses dosyas\u0131n\u0131 bu yaz\u0131 i\u00e7in video haline getirdim.<\/p>\n

    \n
  • “This is in phase”: Yukar\u0131daki birinci ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc (faz kaymas\u0131 \/ \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yok).<\/li>\n
  • “This is out of phase”: Yukar\u0131daki ikinci ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc (faz kaymas\u0131 \/ \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 var).<\/li>\n<\/ul>\n