Bu yazımda vokal miksi için kullanabileceğiniz yedi başlıktan oluşan bir mini rehber hazırladım. Her başlığın altında ilgili yazıların linklerini de ekledim.

  1. Filtre ve EQ
  2. Kompresör
  3. EQ
  4. De-esser
  5. Saturation, Distortion ve Diğer Efektler
  6. Paralel İşlemciler ve İşlemler
  7. Reverb ve Delay

Başlıyoruz…

1. Filtre ve EQ

İlk olarak, ihtiyaç duymadığımız veya faydasından çok zararı olan frekanslardan kurtularak başlayabiliriz. Kayda ve soliste bağlı olarak 50 ile 100 Hz arasında bir nokta belirleyip, bu nokta altında kalan frekansları low cut filtre ile kesebiliriz.

Daha sonra sinyaldeki problemli frekansları tespit edip, bir parametrik EQ ile seviyelerini azaltabiliriz. Bu işlem için sweeping tekniğini kullanabiliriz.

Video: EQ Kullanımında Sweeping Tekniği

Unutmayın, parametrik EQ ile çalışırken, keserken ve azaltırken (cut) yüksek Q değeri, açarken (boost) ise düşük Q değeri genelde daha iyi sonuç verir.

Yazı: EQ Üzerindeki Bandwidth ve Q Parametreleri
Yazı: Parametrik EQ Üzerindeki Oktav ve Q Değerlerinin Karşılaştırmalı Tablosu
Yazı: EQ Kullanımı: Birkaç Tavsiye

2. Kompresör

Kompresör, vokal miksinin “olmazsa olmaz”larından birisidir. Vokali miksin içine yerleştirip, parça boyunca stabil bir şekilde tutabilmek kompresör ve otomasyon sayesinde mümkün oluyor.

4:1 oran, hızlı (kısa) attack süresi ve orta uzunlukta bir release süresi başlangıç ayarları olarak gayet uygun.

Attack ve release süreleri gerçekten çok kritik parametreler. Bunları ayarlarken çok dikkatli olmak gerekiyor.

Attack süresini kısa tuttuğumuzda kompresör sessiz harfleri yakalar ve azaltır. Bunun sonucunda vokal daha yumuşak ve daha az agresif bir hale gelir. Diğer yandan, attack süresini uzun tuttuğumuzda ise vokal daha sert ve belirgin bir hale gelir. Bu seçim parçaya ve vokal tarzına göre yapılmalıdır. Biri diğerinden daha iyidir demek doğru olmaz.

Release süresini kısa tuttuğumuzda detaylar, kelime aralarındaki sesler ve kelimelerin sonları daha belirgin bir hale gelir. Release süresini uzun tuttuğumuzda ise vokal daha yumuşak ve doğal bir hale gelir. Attack süresinde olduğu gibi release süresinde de seçim yine parçaya ve vokal tarzına göre yapılmalıdır.

Yazı: Kompresör Attack Süresinin Sese Etkisini Görselleştirecek Olursak…

Threshold parametresi, başlangıç olarak, gain reduction (azaltma) ortalama 3-6 dB arasında olacak şekilde ayarlanabilir. Dinamik aralığı daha daraltmak, vokali daha kontrollü ve “sıkışık” bir hale getirmek istersek threshold parametresini gain reduction ortalama 7-10 dB civarında olacak şekilde ayarlayabiliriz.

Yazı: Kompresör Kullanımında Threshold, Ratio ve Gain Reduction İlişkisi
Yazı: Kompresörde Negatif Oran

Dinamik alan kontrolü ile ilgili her şeyi sadece kompresörden beklemek her zaman çok isabeti bir karar olmayabilir. Volüm ve clip gain otomasyonunun kompresörün üzerinden büyük bir yükü alacağını ve kompresörün çok daha rahat çalışmasını sağlayacağını unutmamak lazım. Otomasyon ve gain staging sayesinde kompresör kullanımını (kompresörün sese etkisini) asgari düzeye çekebilirsiniz.

Yazı: Riding the Fader ve Kompresör Kullanımı (1. Bölüm)
Yazı: Clip Gain ile Volüm Otomasyonu Arasındaki Fark ve Gain Staging

Bazı durumlarda kompresörü yalnızca sese renk katmak için kullandığımız da olur. Bazen de hem seviye kontrolü hem de renk katmak için kullanmak isteriz ama bunlar için farklı kompresörler kullanırız. Arka arkaya birden fazla kompresör kullanma tekniği seri kompresör kullanımı olarak adlandırılır. Bu, oldukça yaygın olarak kullanılan bir tekniktir.

Yazı: Kompresör Teknikleri – 2. Bölüm: Seri Kompresör Kullanımı

Yukarıdakilere ek olarak, aşağıda paylaştığım yazılardan da faydalanabilirsiniz.

Yazı: Kompresör / Limiter Lookahead Özelliği
Yazı: Peki Ya Kullanmak İstediğimiz Kompresör Üzerinde Lookahead Özelliği Yoksa?
Yazı: Multiband Kompresör

3. EQ

Vokalin tonunu şekilendirmek, sinyalde vurgulamak frekansları öne çıkartmak, istemediklerimizi de azaltmak için kompresörden sonra bir EQ kullanabiliriz.

Her ne kadar ilk adımda işe yaramayan alt frekansları kesmiş olsak da bu noktada alt frekans bölgesini tekrar kontrol etmekte fayda var çünkü bazen kompresör kesilmiş ya da azaltılmış frekansların seviyesini yükseltebiliyor. Eğer sorun varsa bu adımda da yine bir low cut filtre kullanabiliriz.

300 Hz–1 kHz arası insan sesinin en yoğun olduğu aralıktır. Bu aralığa özellikle dikkat etmek gerekir. 300-500 Hz civarı sesi çamurlu hale getiriyor olabilir ancak bu aralığı temizlerken vokalin deyim yerindeyse içini boşaltmamaya özen göstermek lazım.

Vokal için diğer önemli bir aralık da 2-4 kHz arasıdır. Bu aralıkta tüm sesli ve sessiz harfler barınır. Bu aralık bir yandan önemli bir yere diğer yandan da kulak yorucu bir etkiye sahip olduğu için bu bölgeyi EQ ile vurgulamak yerine çelişen enstrüman kanallarında 3 kHz civarını biraz azaltmak daha isabetli bir seçim olur.

5 kHz civarı ‘presence’ (varlık) ve ‘definition’ (tanım) açısından çok önemlidir.

Parlaklık, açıklık ve ferahlık için 8 kHz ya da 10 kHz üzerindeki bölgeyi bir shelf EQ yardımı ile biraz yükseltebilirsiniz.

Yazı ve ses örnekleri: Frekans Aralıkları

2. bölüm için tıklayınız

Teknik terimler için müzik teknolojisi, müzik prodüksiyonu ve ses kayıt terimleri sözlüğüne göz atabilirsiniz.

Benzer paylaşımlar için beni Facebook, Instagram ve Twitter‘da takip edebilir, haberler için mesaj listeme üye olabilirsiniz. Teşekkürler.

Başlık fotoğrafı: Leo Wieling | Unsplash

© 2021 Ufuk Önen. Her hakkı saklıdır. İzinsiz kullanılamaz.